Spór o legalność pobierania dodatkowych opłat przy umowach pożyczkowych wkracza w decydującą fazę. Przełomowy wyrok TSUE ws. odsetek od kosztów pozaodsetkowych C-74/24 wymusza na instytucjach finansowych zmianę dotychczasowych praktyk oraz zwrot nienależnie pobranych środków milionom polskich konsumentów. Stanowiska Związku Banków Polskich oraz Rzecznika Finansowego wyraźnie pokazują, że kredyty konsumenckie i cały rynek czeka głęboka reorganizacja. Jednocześnie Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowuje nowelizację Kodeksu postępowania cywilnego, która ułatwi konsumentom dochodzenie roszczeń w sądach właściwych dla ich miejsca zamieszkania. Poznaj szczegóły najważniejszych decyzji oraz sprawdź, w jaki sposób nadchodzące modyfikacje przepisów wpłyną na Twoją umowę kredytu konsumenckiego.
Co w praktyce oznacza wyrok TSUE w sprawie odsetek od kosztów pozaodsetkowych?
Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 23 kwietnia 2026 roku w sprawie C-74/24 wprowadził jasne rozróżnienie pojęciowe w sprawach dotyczących umów pożyczkowych. Unijny trybunał jednoznacznie orzekł, że całkowita kwota kredytu wypłacana konsumentowi do swobodnej dyspozycji oraz całkowity koszt kredytu stanowią dwa odrębne pojęcia prawne. Banki nader często naliczały odsetki umowne od połączonej sumy kapitału i kredytowanych opłat dodatkowych, takich jak prowizje czy ubezpieczenia. Jeśli klient pożyczał 100 000 zł, a bank doliczał do tej kwoty 5 000 zł prowizji, odsetki pobierano od łącznej sumy 105 000 zł. TSUE uznał taką praktykę za bezprawną, co otwiera kredytobiorcom drogę do odzyskania nadpłaconych rat.
Orzeczenie to nakłada na sektory bankowe obowiązek całkowitego wyeliminowania nieuczciwych mechanizmów przeliczeniowych. Wypłata środków przeznaczonych na pokrycie pozaodsetkowych kosztów kredytu nie stanowi udostępnienia kapitału konsumentowi, w związku z czym banki nie posiadają podstaw prawnych do czerpania z tego tytułu dodatkowych korzyści odsetkowych. Przedstawiciele instytucji finansowych muszą obecnie zweryfikować milionowe bazy aktywnych oraz spłaconych umów. Przełomowa wykładnia unijna obejmuje kredyty konsumenckie o wartości do 255 000 zł. Skala naruszeń w umowach zawieranych w ostatnich latach sprawia, że orzeczenie wywołuje natychmiastowe skutki prawne i finansowe na terenie całego kraju.
Jak Związek Banków Polskich planuje wdrożyć wyrok TSUE C-74/24?
Związek Banków Polskich przedstawił oficjalną rekomendację mającą określić zasady stosowania orzeczenia w codziennej praktyce bankowej. Sektor bankowy opowiada się za zaniechaniem pobierania odsetek od opłat okołokredytowych w odniesieniu do wszystkich nowych umów oferowanych klientom. W przypadku umów aktywnych w dniu wydania orzeczenia, czyli 23 kwietnia 2026 roku, ZBP zaleca bankom zaprzestanie pobierania takich odsetek oraz zwrot odsetek pobranych wyłącznie po dacie wydania wyroku. ZBP nie wyznaczył jednak sztywnego terminu realizowania wypłat, uzależniając go od możliwości operacyjnych poszczególnych banków oraz indywidualnej komunikacji z klientem.
Propozycja środowiska bankowego napotkała stanowczy sprzeciw Rzecznika Finansowego, który reprezentuje interesy konsumentów. Rzecznik Finansowy, dr Michał Ziemniak, podkreśla, że odsetki od kosztów pozaodsetkowych TSUE uznał za świadczenie nienależne od samego początku trwania umowy. Konsumenci powinni zatem otrzymać zwrot nienależnie pobranych środków od momentu uruchomienia kredytu, a nie tylko za okres po 23 kwietnia 2026 roku. Rzecznik wymaga od banków precyzyjnych informacji rozliczeniowych, obejmujących okres zwrotu, dokładną kwotę oraz metodę przeliczenia nowej raty, zapowiadając szczegółowy monitoring wszystkich wdrożonych procedur.
“Doceniam proaktywne podejście ZBP do kwestii zmiany praktyki i dostosowania jej do orzeczenia Trybunału. Oczekuję jednak, że proponowane mechanizmy będą obejmować również zwrot wszystkich nienależnie pobranych odsetek, także tych przed wyrokiem TSUE.” — wskazuje Rzecznik Finansowy, dr Michał Ziemniak.
Jak zmiana właściwości sądu wpłynie na sprawy z tytułu sankcji kredytu darmowego?
Równolegle do dyskusji wokół orzecznictwa unijnego Ministerstwo Sprawiedliwości przygotowało projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego, który zakłada kluczowe zmiany procesowe. Dotychczasowe przepisy uzależniały właściwość miejscową sądu od siedziby pozwanego przedsiębiorcy. Ponieważ większość banków w Polsce zarejestrowała swoją działalność w dużych aglomeracjach miejskich, sądy w Warszawie czy Wrocławiu zostały sparaliżowane masowym napływem pozwów. Dane Ministerstwa Sprawiedliwości z połowy 2024 roku wykazały gwałtowny wzrost liczby spraw z tytułu sankcji kredytu darmowego, co znacząco wydłużyło czas oczekiwania na wydanie prawomocnego wyroku.
Nowy projekt ustawy zakłada odejście od właściwości uzależnionej od siedziby banku na rzecz właściwości sądu według miejsca zamieszkania powoda. Reforma ta sprawi, że konsument mieszkający na przykład w Zielonej Górze nie będzie musiał prowadzić wieloletniego sporu przed sądem w Warszawie, lecz złoży pozew w sądzie lokalnym. Zmiana ta ma ułatwić obywatelom fizyczny dostęp do wymiaru sprawiedliwości oraz odciążyć najbardziej przeciążone wydziały cywilne w kraju. Upraszczenie procedury procesowej w połączeniu z jednoznacznym stanowiskiem TSUE znacząco wzmacnia pozycję procesową kredytobiorców dochodzących swoich praw przed sądami.
Sprawdź bezpłatnie swoją umowę kredytową
Decyzje unijnego trybunału oraz nadchodzące reformy prawne otwierają przed kredytobiorcami zupełnie nowe możliwości odzyskania nadpłaconych środków. Jeżeli posiadasz aktywny lub spłacony kredyt konsumencki do kwoty 255 000 zł i przypuszczasz, że bank bezprawnie naliczał odsetki od prowizji lub ubezpieczenia, prześlij swoje dokumenty do weryfikacji. Skorzystaj z bezpłatnej analizy umowy kredytowej – nasi eksperci przeanalizują zapisy prawne, wyliczą należny zwrot i wskażą optymalne kroki procesowe.
Kredyty konsumenckie - najczęstsze pytania
Orzeczenie dotyczy umów o kredyt konsumencki oraz pożyczek gotówkowych do kwoty 255 000 zł (lub ich równowartości w innej walucie), w których bank sfinansował pozaodsetkowe koszty (takie jak prowizja, opłata przygotowawcza czy ubezpieczenie) z kwoty kredytu i pobierał od nich odsetki umowne. Dotyczy to zarówno umów spłacanych, jak i całkowicie spłaconych w przeszłości.
Całkowita kwota kredytu to środki, które konsument faktycznie otrzymuje do swobodnej dyspozycji. Całkowity koszt kredytu to wszelkie opłaty dodatkowe (np. prowizje i ubezpieczenia). Wyrok TSUE zabrania bankom zaliczania kosztów kredytu do kwoty kapitału i pobierania od nich odsetek umownych.
Związek Banków Polskich rekomenduje dobrowolny zwrot odsetek pobranych po dacie wyroku (23 kwietnia 2026 roku). Rzecznik Finansowy stoi jednak na stanowisku, że zwrot należy się za cały okres trwania umowy. Jeśli bank odmówi zwrotu pełnej kwoty za wcześniejsze lata, konieczne może być złożenie reklamacji lub wystąpienie na ścieżkę sądową.
Sankcja kredytu darmowego (SKD) to uprawnienie konsumenta wynikające z ustawy o kredycie konsumenckim. W przypadku naruszenia przez bank wymogów formalnych (np. podania błędnego RRSO lub naliczania odsetek od opłat pozaodsetkowych), kredytobiorca zyskuje prawo do spłaty wyłącznie czystego, udostępnionego kapitału – bez jakichkolwiek odsetek, prowizji czy marż.
